Article on other languages:
- Roemeens
- Rumänische_Sprache
- Idioma_rumán
- Rumǣnisc_sprǣc
- لغة_رومانية
- روماني
- Rumın_dili
- Rumano
- Румънски_език
- Rumunski_jezik
- Romanès
- Pinulongang_Rumano
- Lingua_rumena
- Roman_tili
- Rumunština
- Rwmaneg
- Rumænsk_(sprog)
- Rumänische_Sprache
- Ρουμανική_γλώσσα
- Romanian_language
- Rumana_lingvo
- Idioma_rumano
- Rumeenia_keel
- Errumaniera
- زبان_رومانیایی
- Romanian_kieli
- Roumain
- Roumen
- Rómáinis
- Lingua_romanesa
- Romaainish
- רומנית
- Rumunjski_jezik
- Rumunšćina
- Román_nyelv
- Ռումիներեն
- Romaniano
- Bahasa_Rumania
- Rumaniana_linguo
- Rúmenska
- Lingua_rumena
- ルーマニア語
- რუმინული_ენა
- 루마니아어
- Zimanê_rûmenî
- Roumanek
- Lingua_Dacoromanica
- Roemeens
- Lengua_romenn-a
- Rumunų_kalba
- Rumāņu_valoda
- Романски_јазик
- Bahasa_Romania
- Rumäänsche_Spraak
- Roemeens
- Rumensk_språk
- Rumensk
- Roumain
- Romanés
- Język_rumuński
- Língua_romena
- Lingua_rumena
- Rumunikani_chhib
- Limba_română
- Румынский_язык
- Limba_romuna
- Lingua_rumena
- Rumunski_jezik
- Romanian_language
- Rumunčina
- Gjuha_rumune
- Румунски_језик
- Rumänska
- Kiromania
- ருமானிய_மொழி
- ภาษาโรมาเนีย
- Rumence
- Румунська_мова
- Łéngoa_rumena
- Tiếng_Romana
- Roumin
- רומעניש
- 羅馬尼亞語
 |
||
| Esti artículu forma parte de la serie Llinguas románicas |
||
| Grupos lingüísticos | ||
|
Iberu-románicu |
||
|
El rumanu ye una llingua románica falada por unos 26 milllones de persones per tol mundiu. Los más, unos 20 millones viven en Rumanía y más de dos millones y mediu en Moldavia, inda qu'ellí munches vegaes la llingua llámase moldavu. El rumanu tien un 73% de semeyanza col catalán, un 77% col italianu y ente un 71 y un 72% col asturllionés. Oficialmente usa l'alfabetu llatinu, anque en Moldavia aínda muncha xente escribe col alfabetu cirílicu. Pol so aisllamientu, el rumanu ye una de les llingües romániques más desconocíes y estremaes respeutu al grupu en xeneral. Tien una influyencia perfuerte de les llingües eslaves, del turcu y del húngaru.
Clasificacion
- Indoeuropéu
- Itálicu
- Llingües romániques
- Balcanorrománicu.
- Subgrupu rumanu>
- Rumanu
- Subgrupu rumanu>
- Balcanorrománicu.
- Llingües romániques
- Itálicu
Escritura
L'alfabetu rumanu actual básase nel alfabetu llatín, y tien les siguientes lletres:
-
- A Ă Â B C D E F G H I Î J L M N O P R S Ş T Ţ U V X Z
-
- a ă â b c d e f g h i î j l m n o p r s ş t ţ u v x z
Les lletres nes qu'apaecen diacríticos, ă, â, î, ş, ţ, considérense como lletres independientes de les respectives a, i, s, t, d'igual manera que n'asturianu la eñe ye una lletra diferente de la ene.
La escritura rumana ye básicamente fonética, con dos escepciones principales:
- El fonema /ɨ/ pue trescribise per â o per î, según la regla îâî, esto ye, nel entamu y fin de la pallabra úsase î (a începe 'entamar', a coborî 'baxar'), y dientro la pallabra úsase â (român 'rumanu', coborând 'baxando');
- La lletra e inicial lléese como'l diftongu [je] nes formes del verbu a fi 'ser, tar' y de los pronomes personales qu'asina emprimen: eşti /jeʃtʲ/ 'yes, tas', eram /jerám/ 'yera, taba'; eu /jeu/ 'yo', ele /jele/ 'elles'.
Na so historia gráfica, el rumanu escribióse con diferentes alfabetos. Nel primer testu escritu rumanu conocíu, Scrisoarea lui Neacşu din Câmpulung 'Carta de Neacşu de Câmpulung', úsase l'alfabetu cirílicu, sistema utilizáu mayoritariamente hasta mediaos del sieglu XIX. La razón principal de qu'esta llingua románica nun caltuviere nin usare l'alfabetu llatín ye l'adscripción de la so población a la Ilesia Ortodoxa, que la so llingua de cultu yera l'eslavónicu (el restu de la Romania, ta adscrita, grosso modo, a la Ilesia Católica, qu'usaba'l llatín como llingua de cultu). Amás, les llingües qu'arrodien a la población rumana, eslaves elles, usen toes el cirílicu; solamente l'húngaru y l'alemán son les llingües qu'usen el sistema llatín, siendo idiomes non eslavos, y ye precisamente en Transilvania onde s'atopen testos anteriores al sieglu XIX escritos col alfabetu llatín, en cuantes a la influyencia d'Hungría y de la población saxona neses tierres.
Nel añu 1860 adóptase de mou oficial l'usu del alfabetu llatín, dientro del procesu de "rellatinización" que sofrió esta llingua nel sieglu XIX, que ye'l que s'utiliza güei esclusivamente. La única escepción ye l'usu que se fixo na República de Moldavia nel periodu en qu'ésta perteneció a la Xunión Soviética, cuando se volvió a usar el sistema cirílicu (anque de manera diferente al usáu anteriormente), hasta l'añu 1989, que recupera'l sistema llatín.
Enllaces esternos
